امروز پنجشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۷ مصادف با ۱۱ جماد أول ۱۴۴۰
  • اذان صبح: ۰۵:۴۵
  • طلوع آفتاب: ۰۷:۱۳
  • اذان ظهر: ۱۲:۱۴
  • غروب آفتاب: ۱۷:۱۵
  • اذان مغرب: ۱۷:۳۵
  • نیمه شب شرعی: ۲۳:۳۰
  • حضرت محمد (ص): خوشا کسیکه زیاده بر نیازش را بخشش نماید، و از پر گوئی خودداری کند.
+-
بازدید: ۳۸
۱۹ دی ۱۳۹۷

نکات حقوقی اداره‌ی مال موقوفه(۲)

در نوشتار قبلی به برخی از نکات حقوقی مرتبط با اداره‌ی مال موقوفه اشاره نمودیم. در این نوشتار، تعدادی دیگر از نکات حقوقی مربوط به آن را در مصاحبه‌ای که با یکی از کارشناسان حقوقی ترتیب داده‌ایم، مورد بررسی قرار خواهیم داد. حدود اختیارات متولی و موارد امکان فروش مال موقوفه از جمله‌ی این نکات هستند.

در مطلب پیشین برخی از نکات حقوقی مربوط به اداره مال موقوفه را مورد بررسی قرار دادیم. تصمیم داریم نکات حقوقی باقی‌مانده در خصوص اداره‌ی این قبیل اموال را در گفت‌وگویی که با یکی از کارشناسان این حوزه ترتیب داده‌ایم، مورد بررسی قرار دهیم. وارد کافه قانون می‌شویم و با کسب اجازه از این کارشناس محترم، پرسش‌های خود را مطرح می‌کنیم:

– به عنوان اولین پرسش بفرمایید که متولی در اداره‌ی مال موقوفه از چه میزان اختیار برخوردار است؟
حدود اختیارات متولی را واقف تعیین می‌کند. یعنی اگر واقف برای اداره کردن مال موقوفه ترتیبی مقرر کرده باشد، متولی باید مال موقوفه را به همان ترتیب اداره کند؛ هم‌چون موردی که واقف در مورد نحوه‌ی تقسیم منافع مقرر کرده است که به هر یک از موقوفٌ‌علیهم چه سهمی تعلق بگیرد یا راجع به تعمیر مال موقوفه و جمع‌آوری منافع و … . در صورتی که متولی نسبت به نحوه‌ی اداره‌ی مال موقوفه ترتیبی را شرط نکرده باشد، متولی باید مثل وکیلِ امین رفتار کند. در فرضی که واقف ترتیبی قرار نداده‌ باشد، مخارج تعمیر و اصلاح موقوفه و اموری که برای تحصیل منفعت لازم است بر حقِ موقوفٌ‌علیهم مقدم خواهدبود. برای مثال اگر باغی وقف شده باشد، تأمین هزینه‌های مربوط به کود و سم‌پاشی که برای ایجاد محصول لازم است، بر پرداخت حق موقوفٌ‌علیهم مقدم است. یعنی ابتدا باید این هزینه‌ها تأمین شود و پس از آن، حق موقوفٌ‌علیه از آن پرداخت گردد.

– آیا متولی حق دارد که اداره‌ی مال موقوفه را به شخص دیگری واگذار کند؟
متولی نمی‌تواند وظایف خود را به دیگری محول کند مگر این‌که واقف در ضمن وقف به او این اذن را داده ‌باشد اما اگر در ضمن وقف شرط نشده‌ باشد که حتماً خود متولی باید مال موقوفه را اداره کند، متولی می‌تواند وکیل بگیرد. در این‌صورت وکیل موظف است طبق نظر متولی اقدام کند. بنابراین، می‌توان گفت که اصولاً متولی نمی‌تواند اداره‌ی مال موقوفه را به شخص دیگری تفویض کند مگر این‌که اجازه‌ی این کار به او داده شده باشد زیرا موجب واگذاریِ سِمَت و رها شدنِ متولی از مسؤولیت می‌شود اما وکالت دادن اصولاً مجاز است زیرا وکیل زیر نظر متولی کار کرده و مسؤولیت متولی که از طرف واقف نصب شده، زایل نمی‌شود.
حال اگر وکیلی که متولی انتخاب کرده است به تشخیص سازمان اوقاف قادر به انجام وظایف محوله نباشد، مراتب کتباً به متولی ابلاغ خواهد شد و هرگاه متولی ظرف مهلت قانونی اقدامات لازم را برای تغییر وکیل انجام ندهد، موضوع به دادگاه صالح فرستاده می‌شود و پس از اثبات عدم توانایی، وکیل مزبور با ابلاغ سازمان اوقاف از دخالت ممنوع می‌شود.

– آیا برای متولی باید اجرت تعیین شود؟ اگر اجرتی تعیین نشده باشد، چه باید کرد؟
همانطور که می‌دانید اصل بر عدم تبرع است؛ یعنی اصل بر این است که انجام کار برای دیگری مجانی نمی‌باشد و اگر کسی کاری برای دیگری انجام دهد، در برابر آن مستحق اجرت است. طبق این اصل و ماده ۸۴ قانون مدنی متولی برای اداره‌ی مال موقوفه مستحق اجرت است. واقف باید میزان اجرتی که به جهت اداره‌ی مال موقوفه به متولی تعلق می‌گیرد را تعیین کند و اگر تعیین نکرده باشد، متولی مستحق اجرت‌المثل است(یعنی میزان اجرت او، براساس عرف تعیین می‌شود). هم‌چنین واقف می‌تواند سهمی از منافعِ موقوفه را بابت اجرتِ متولی برای او قرار دهد.

– منافع حاصل از مال موقوفه چگونه میان موقوف‌ٌعلیهم تقسیم می‌شود؟
در مورد نحوه‌ی تقسیم منافع، واقف می‌تواند شرط کند که منافع موقوفه بین موقوفٌ‌علیهم به تساوی تقسیم شود یا به تفاوت و یا اینکه واقف اختیار به متولی یا شخص دیگری بدهد که به هر نحو مصلحت می‌داند، منافع را بین موقوف‌ٌعلیهم تقسیم‌کند. حال اگر شیوه‌ی تقسیمِ منافع تعیین نشده باشد، در وقف خاص اصل این است که منافع به تساوی بین موقوف‌ٌعلیهم تقسیم شود و در وقف عام اگر استفاده‌ی مستقیم و مشترک ممکن نباشد، نحوه‌ی تقسیم را متولی تعیین می‌کند.

– به عنوان پرسش نهایی؛ آیا متولی می‌تواند مال موقوفه را بفروشد؟
همان‌طور که می‌دانید در وقف، عین مال حبس می‌شود؛ یعنی امکان نقل و انتقال آن نیست. بنابراین، اصل بر این است که امکان فروش مال موقوفه وجود ندارد. با این حال قانون‌گذار در قانون ‌مدنی فروش مال موقوفه در یک مورد استثنایی را پیش‌بینی کرده ‌است. در صورتی که یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد، فروش مال موقوفه مجاز خواهد بود:
الف. مال موقوفه خراب شود و امکان درست کردن آن وجود نداشته باشد یا اینکه کسی حاضر به احیا و عمران آن نباشد.
ب. احتمال آن وجود داشته باشد که خرابی‌ زیادی در مال موقوفه ایجاد شود؛ به گونه‌ای که دیگر نتوان از آن تحصیل منفعت کرد. در صورتی که امکان درست کردن آن وجود نداشته باشد یا اینکه کسی حاضر به احیا و عمران آن نباشد.
پس از فروش، عواید حاصل از فروش مال موقوفه باید در وقف قرار می‌گیرد؛ یعنی در نزدیک‌ترین غرضِ واقف مورد استفاده قرار گیرد. اگر قسمتی از مال موقوفه خراب شود و یا مشرف به خرابی باشد، ‌طوری که استفاده از آن ممکن نباشد، همان قسمت فروخته می‌شود، مگر این‌که خرابیِ یک قسمت باعث شود که قسمت سالم هم غیرقابل استفاده شود که در این‌صورت تمام مال موقوفه فروخته می‌شود.

– در نهایت از این‌که دعوت کارگروه سایت مهداد را برای انجام این گفت‌وگو پذیرفتید، از حضرتعالی بسیار سپاسگزارم.

– بنده هم از دعوت شما و همکاران محترم‌تان بسیار سپاسگزارم.

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *