امروز شنبه ۳۱ فروردین ۱۳۹۸ مصادف با ۱۵ شعبان ۱۴۴۰
  • اذان صبح: ۰۴:۵۸
  • طلوع آفتاب: ۰۶:۲۷
  • اذان ظهر: ۱۳:۰۳
  • غروب آفتاب: ۱۹:۴۱
  • اذان مغرب: ۱۹:۵۹
  • نیمه شب شرعی: ۰۰:۱۹
  • امام زين العابدين عليه السلام :لقمان به پسرش گفت: «اى پسرم! ... مفيدترين ثروت، بى نيازىِ دل است. بنا بر اين، در همه اين موارد، درنگ كن و قناعت پيشه كن و به آنچه خداوند قسمت كرده، خشنود باش».
+-
بازدید: ۲۷۱
۲۳ آبان ۱۳۹۷

صغیر یا مجنون بودن صاحب حق قصاص و احکام قانونی آن

مجازات اصلی و اولیه‌ی جنایتی که به صورت عمدی واقع می‌شود، قصاص است. ایجاد و اجرای حق قصاص شرایطی دارد. صاحب این حق در صورتی می‌تواند آن را اجرا کند که عاقل و بالغ باشد. اما گاه صاحب حق این شرایط را ندارد؛ یعنی صغیر یا مجنون (دارای اختلال روانی ویژه) است. صغیر یا مجنون بودن صاحب حق قصاص چه اثری دارد؟...

در مطالب پیشین با قتل عمدی و مجازات آن آشنا شدیم. دانستیم که اگر قتل به‌صورت عمدی واقع شود، مجازات اصلی و اولیه‌ی آن قصاص است. همچنین در جنایات عمدی کم‌تر از قتل مانند ضرب‌وجرح عمدی یا قطع عمدی اعضای بدن نیز مجازات اصلی و اولیه، قصاص می‌باشد. ایجاد و اجرای حق قصاص دارای شرایطی است که در مطالب دیگر به آن پرداخته خواهد شد. اما یکی از مسائل مهم مربوط به قصاص، صاحب حق قصاص است. در واقع قصاص نیز حق است و صاحب آن برای این‌که بتواند این حق را اجرا کند، باید عاقل و بالغ باشد. اما گاه صاحب حق چنین شرایطی را ندارد؛ یعنی صغیر یا مجنون (دارای اختلال روانی ویژه) است. حال سوال این است که اگر صاحب یا صاحبان حق قصاص صغیر یا مجنون باشند، چه باید کرد و قانون‌گذار برای این وضعیت چه قواعدی وضع کرده است؟ با ما همراه باشید.

چه کسانی صاحب حق قصاص هستند؟
منظور از صاحب حق قصاص شخصی است که صلاحیت دارد در خصوص اجرا یا عدم اجرای حق قصاص تصمیم‌گیری نماید. صاحب حق قصاص در دو حالت زیر، متفاوت است:
۱. اگر جنایتی که به‌صورت عمدی صورت گرفته است قتل باشد، اولیای ‌دم مقتول صاحب حق قصاص خواهند بود. اولیای ‌دم همان کسانی هستند که از شخص مقتول ارث می‌برند، به‌جز همسر. در واقع اگرچه زوج و زوجه از هم ارث می‌برند، اما در صورتی که یکی از آن‌ها به صورت عمدی کشته شود، طرف مقابل نمی‌تواند به‌عنوان ولی‌دم حق قصاص را اجرا کند و فقط در صورت تبدیل قصاص به دیه است که به‌میزان سهم‌الارث خود در دیه شریک می‌شود.
۲. اگر جنایتی که به‌صورت عمدی صورت گرفته است کم‌تر از قتل باشد، خود کسی که جنایت نسبت به او صورت گرفته، صاحب حق قصاص است و دیگران نسبت به قصاص مرتکب هیچ حقی ندارند. مانند حالتی که شخصی از روی عمد پای شخص دیگر را قطع کند یا او را به‌عمد مورد ضرب و جرح قرار دهد. در این حالت همان کسی که پایش قطع شده و یا مورد ضرب و جرح قرار گرفته، صاحب حق قصاص خواهد بود.

صغیر یا مجنون بودن صاحب حق قصاص
حال که با صاحبان حق قصاص آشنا شدیم، باید بدانیم که این اشخاص ممکن است گاه در شرایط خاصی قرار گیرند. برای مثال فوت کنند یا این‌که صغیر و مجنون باشند. صغیر به کسی گفته می‌شود که به سن بلوغ نرسیده است و مقصود از مجنون نیز کسی است که به اندازه‌ای دچار اختلال روانی باشد که نتواند درست را از غلط تشخیص دهد. باید توجه داشت که نمی‌توان هر نوع اختلال روانی را جنون دانست. اگر صاحب حق قصاص فوت کند، این حق او مانند حقوق دیگری که دارد، به ورثه‌ی او به ارث می‌رسد و ورثه‌ی او در خصوص قصاص تصمیم‌گیری خواهند کرد. اما باید دید در صورت صغیر یا مجنون بودن صاحب حق قصاص چه باید کرد. در ادامه به این پرسش، پاسخ خواهیم داد.
در صورتی که صاحب حق قصاص صغیر یا مجنون باشد، چند حالت قابل تصور است:
الف. حالتی که صاحب حق قصاص، ولیّ (پدر یا جدّ پدری) دارد.
در این حالت ولیّ او می‌تواند دو کار انجام دهد: نخست این‌که صبر کند که صاحب حق قصاص به سن بلوغ برسد یا از حالت جنون درآید و خود تصمیم‌گیری کند. دوم این‌که با رعایت مصلحت صاحب حق قصاص، این حق را اجرا کند یا به‌طور کلی از قصاص گذشت نماید یا در برابر گذشت از قصاص، دیه دریافت کند.
حال ممکن است چندین نفر صاحب قصاص باشند که برخی از آن‌ها به سن بلوغ رسیده و عاقل باشند و برخی دیگر به سن بلوغ نرسیده یا مجنون باشند و گروهی که شرایط قصاص را دارند، درخواست اجرای قصاص را کنند. در این حالت آن‌ها می‌توانند حق خود را در مورد قصاص اجرا کنند. در این صورت ولیّ کسانی که صغیر یا مجنون هستند، می‌تواند درخواست کند که ابتدا سهم این اشخاص از دیه پرداخت شود. در این صورت کسانی که تقاضای اجرای قصاص را دارند، موظفند ابتدا سهم او را از دیه بپردازند و سپس حق خود در مورد قصاص را اجرا کنند.
ب. حالتی که صاحب حق قصاص، ولیّ ندارد.
حال ممکن است صاحب حق قصاص مجنون یا صغیر باشد و ولیّ هم نداشته باشد یا این‌که ولیّ او شناخته نشود یا به علل مختلف به ولیّ او دسترسی نباشد. در این حالت طبق ماده ۳۵۶ قانون مجازات اسلامی، ولیّ او مقام رهبری است و رئیس قوه قضائیه با رضایت ایشان این اختیار را به دادستان‌های مربوطه تفویض می‌کند تا آن‌ها با رعایت مصلحت صاحب حق قصاص در مورد قصاص یا گذشت یا دریافت دیه (مصالحه) تصمیم‌گیری کنند.
پ. صاحب حق قصاص ولیّ دارد، اما خود ولیّ مرتکب جنایت عمدی شده است.
در این حالت، ولییّ که مرتکب جنایت عمدی شده، دیگر در این مورد ولایت ندارد. یعنی نمی‌تواند در مورد قصاص، گذشت یا مصالحه بر دیه تصمیم بگیرد. این مورد نیز مانند حالت دوم خواهد بود که صاحب حق قصاص ولیّ ندارد.

بنابراین قصاص به‌ علت صغیر یا مجنون بودن صاحب حق قصاص یا ولیّ نداشتن آن‌ها، منتفی نمی‌شود. بلکه تصمیم‌گیری درباره اجرای این حق در اختیار شخص دیگری که در قانون ذکر شده، قرار می‌گیرد تا با رعایت مصلحت صاحب حق قصاص، تصمیم مناسب را اتخاذ کند.

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *